معبد زیگورات (چغازنبیل)

معبد زیگورات (چغازنبیل) در۴۵ کیلومتری جنوب شرقی شوش واقع شده است. این معبد درسال ۱۳۰۰ پیش از میلاد به طول ۱۳۰۰ و عرض ۱۰۰ متر مربع ساخته شده است. این مجموعه که در فاصله ۲ کیلومتری رود دز قرار دارد، بعدها به نام دورانتاش یا شهر اونتاش گال مشهور گردید.

این شهر یادگار تمدن عیلام جدید است که از سه حصار تودرتوی خشتی تشکیل شده و دروازه اصلی آن بر روی حصار بزرگ در جبهه شرقی قرار دارد. در حد فاصل حصار اول و دوم کاخ‌های شاهی و آرامگاه‌های سلاطین عیلام قرار دارند. دژ بین حصار دوم و سوم بقایای تصفیه خانه آب واقع شده است، تصفیه خانه آب چغازنبیل در شمار قدیمی‌ترین تأسیسات آبرسانی بشمار می‌رود. آب آن از رودخانه کرخه و از فاصله ۴۵ کیلومتری با حفر و احداث کانالی تأمین می شده است.

در مرکز حصار سوم معبد اصلی (زیگورات) قرار دارد. معبد اصلی به ابعاد ۱۰۵*۱۰۵ متر، مربع کاملی است که اضلاع آن در جهات اصلی شرقی، غربی و شمالی و جنوبی واقع شده اند. اصل این معبد با به کارگیری میلیون‌ها آجر و در۵ طبقه ساخته شده بود که در حال حاضر دو طبقه از آن باقیمانده است. ارتفاع آن در گذشته حدود۵۲ متر و متشکل از پنج طبقه بود. طبقات این معبد بر خلاف تمامی زیگورات‌های بین النهرین بر روی همدیگر ساخته نشده، بلکه هر طبقه مستقلأ از سطح زمین به بالا احداث شده است. به غیر از طبقه اول و پنجم، تمامی طبقات از خشت پر شده اند، طبقه پنجم که، مرتفعترین طبقه محسوب می‌شود، جایگاه قرار دادن بت‌های آنزمان بوده است. مهمترین این بت‌ها، خدای اینشوشیناک یا خدای خاص شهر شوش بوده است. اونتاش گال بانی این، معبد می‌گوید:

پس از آن که مصالح ساختمانی را به دست آوردم، من در اینجا شهر اونتاش و حریم مقدس را بر پا نمودم و آن را در یک دیوار خارجی و یک دیوار داخلی محصور نمودم. من معبد بلندی ساختم که شبیه آنچه شاهان پیش ساخته اند نبود و آن را به خدای اینشوشیناک و خدای هومبان حریم مقدسی وقف کردم. باشد که ساختمان و زحمت من موقوفه ایشان شود و لطف و عدل هومبان و اینشوشینا ک در اینجا برقرار بماند.