میدان ارگ

میدان اَرگ که امروزه به نام میدان ۱۵ خرداد شناخته می‌شود، میدانی تاریخی در مرکز تهران است. میدان ارگ که روزگاری در گوشه جنوب‌غربی ارگ تهران جای گرفته بود، مدت‌ها بزرگ‌ترین و مهم‌ترین فضای عمومی تهران قدیم به حساب می‌آمد.

تاریخچه

تاریخ ارگ تهران به دوره صفویه بازمی‌گردد. این ارگ خود بارویی جداگانه داشت و خندقی آن را از شهر جدا می‌کرد در این فاصله بین خندق و ورودی ارگ میدانی جای رفته بود که به نام‌های میدان شاه، میدان توپخانه (قدیم) (به دلیل وجود توپ‌های مختلف از جمله توپ مروارید)، باغ گلشن، میدان ارگ، تخته پل (برای ورود به این میدان پلی چوبین بر روی خندق زده بودند) شناخته می‌شد.

در دوره سلطنت ناصرالدین شاه توپ‌های این میدان جمع‌آوری شده و به میدان توپخانه (جدید) منتقل کردند. در واقع آنچه که از میدان توپخانه قدیم برجای مانده است تنها توپ مروارید است.

این میدان، نخستین و کهنترین میدان پایتخت بود.

میدان ارگ در دوره قاجار بسیار وسیعتر از اندازه‌های کنونی آن بود که پس از ساخت و سازهای دهه‌های آغازین دوره نوسازی تهران از وسعتش کاسته است و جای خود را به ساختمانهای دیگری چون بانک ملی شعبه بازار، کاخ دادگستری، ایستگاه رادیو و … داد. این میدان که از دوره زندیه بر جای مانده بود، در زمان فتحعلی شاه «ارگ» نام گرفت. سپس به میدان شاه، میدان توپخانه (قدیم) و باغ گلشن تغییر نام یافت و امروزه بخش کوچکی از آن میدان ارگ گسترده به نام میدان پانزده خرداد شناخته می‌شود.

ادوارد براون که در سال ۱۸۸۸ از تهران بازدید کرد، این فضا را چنین توصیف کرده است که میدان ارگ میدان زیبایی است که «به خوبی سنگ‌فرش شده و دور تا دورش را درخت کاشت اند و میدان ارگ خوانده می‌شود. وسط میدان یک حوض بزرگ آب به شکل هشت ضلعی دیده می‌شود که پرامون آن چراغ‌های گاز نصب شده است. در منتهی الیه جنوب میدان، سکویی ساخته شده که بر آن توپ چرخدار بزرگی قرار گرفته که یک توپ استثنایی و جالب توجه است و مانند شاه عبدالعظیم، اصطبل سلطنتی و محل‌های گوناگون دیگر، محلِ بست (پناهگاه مجرمان) محسوب می‌شود.»

حمله مشترک آمریکا و اسرائیل

در شامگاه یکشنبه دهم اسفندماه ۱۴۰۴ حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به میدان ارگ، موجب آسیب بخش‌هایی از کاخ گلستان و ساختمان‌ها و مسجد ارگ شد.