کتیبه گنجنامه

کتیبه‌های گنج‌نامه که یادگاری از دوران داریوش و خشایار شاه هخامنشی است درفاصله ۵ کیلومتری غرب همدان و در انتهای دره عباس آباد حکاکی شده است‌. کتیبه‌ها هر کدام در سه ستون ۲۰سطری به زبان‌های پارسی قدیم‌، بابلی و عیلامی قدیم نوشته شده‌اند. متن پارسی در دست چپ هر دو لوح قرارگرفته است‌. متن بابلی در وسط هر دو کتیبه نوشته شده و متن عیلامی نیز در ستون سوم قرار دارد. لوح طرف‌چپ مربوط به داریوش بزرگ هخامنشی است‌. طول آن حدود ۲۹۰ سانتی متر، ارتفاعش ۱۹۰ سانتی متر و دارای متنی به شرح زیر است:

«خدای بزرگ است. اهورا مزدا که این زمین را آفرید که آن آسمان را آفرید که مردم را آفرید که داریوش را شاه کرد، شاهی از بسیاری، فرمانروایی از بسیاری.»

کتیبه خشایار شاه نیز در قسمت پایین همین کتیبه است به طول ۲۷۰ سانتی متر و ارتفاه ۱۹۰ سانتی متر و متن آن عبارت است از:

«خدای بزرگ است اهورا مزدا بزرگ‌ترین خدایان است که این زمین را آفریده که آن آسمان را آفرید که مردم را خلق کرد که برای مردم شادی آفرید که خشایار شاه را شه کرد. یگانه از میان شاهان بسیار یگانه فرمانروا از میان فرمانروایان بی شمار.

من خشایار شاه، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشور‌های دارای ملل بسیار، شاه این سرزمین دور دست پهناور، پسر داریوش شاه هخامنشی»