غار باستانی کرفتو

غار کرفتو در شهرستان دیواندره در ۷۲ کیلومتری شرق شهرستان سقز قرار دارد. با توجه به تحقیقات به عمل آمده در دوران مزوزوییک کرفتو در زیر آب بود و در اواخر این دوره ارتفاعات آن از آب خارج شد. غار کرفتو از غارهای آهکی و طبیعی است که در ادوار مختلف جهت استفاده و سکونت انسان تغییر حالت داده و با معماری صخره ای در چهار طبقه در دل کوه حفر شده است. مستشرقین و محققین بسیاری از جمله دمرگان. راولینسون. کرپورتر. خانیکف و فون گال از غار کرفتو بازدید و نقشه‌هایی از آن تهیه و ارائه نموده اند. کرپورتر و فون گال آن را تصحیح کرد.

در مقالاتی که توسط محققین به چاپ رسیده به دلیل وجود کتیبه ای یونانی بر سردر یکی از اتاق‌های طبقه سوم از این غار به عنوان معبد (هراکلس) (هرکول) نام برده شده است. ترجمه این کتیبه چنین است (در آنجا هراکلس سکونت دارد باشد که پلیدی در آن راه نیابد). طول غار ۷۵۰ متر است و راههای فرعی متعددی از آن منشعب می‌شود. در طول سکونت انسان در این غار تغییرات و دگرگونی‌های عمده و دخل و تصرفات بسیار در آن بوجود آمده و حجاران هنرمند به زیبایی. فضاهایی را در مدخل‌های غار تراشیده و اتاق‌ها. راهرو و دالان‌های متعددی را به وجود آورده اند. این غار در میان غارهای دست کن ایران از معماری کاملی برخوردار است. ورودی غار از دامنه کوه حدود ۲۵ متر فاصله دارد. در گذشته راهی نسبتا سخت و دشوار در کمر کوه بازدیدکنندگان را هدایت می‌کرد ولی امروزه با عبور از پلکانی فلزی می توان به دهانه ورودی غار رسید.

در معماری صخره ای این غار چهار طبقه شناسایی شده است. این امر از اهمیت ویژه ای در معماری صخره ای برخوردار است.در معماری غار علاوه بر ایجاد اتاق‌ها و راهرو‌های عبوری سعی شده تا اتاق‌ها با هم مرتبط باشند و نورگیرها و پنجره‌هایی به سمت بیرون و مناظر طبیعی ارتفاعات مجاور غار تعبیه شده است. بر دیوارهای غار در بعضی از اتاق‌ها نقوشی به صورت تجریدی از حیوان. انسان و گیاه حجاری شده که بیشتر جنبه آیینی دارد. این غار در سال ۱۳۷۹ گمانه زنی شد و با بررسی باستان شناختی در محوطه بیرون و داخل غار آثاری از دوران‌های مختلف به دست آمد. کشف تراشه‌های سنگی در طبقه چهارم و محوطه بیرون غار می‌تواند نشانه ای از استفاده انسان در دوران پیش از تاریخ از این غار باشد. همچنین نمونه سفال‌ها و اشیای به دست آمده ادامه سکونت انسان را در طول دوران تاریخی اشکانی و ساسانی و دوران اسلامی یعنی قرون ششم تا هشتم ه. ق مسجل می‌سازد. اقداماتی در طول سالهای ۱۳۷۸ و ۱۳۷۹ انجام شده که شامل سامان دهی محوطه بیرون غار. پله بندی. سکوهای استراحت. پارکینگ. سرایداری. سرویس‌های بهداشتی و برق کشی غار است.