مادها

بنیانگذار دولت ماد در دهه ۷۶۰ پیش از میلاد بود.مردم ماد او را به پادشاهی برگزیدند. دیاکو هگمتانه را به پایتختی خود اختیار کرد و در آن بر روی تپه‌ای، هفت دژ تو در تو ساخت و هر یک را به رنگ ویژه‌ای در آورد.دیاکو ۵۳ سال پادشاهی کرد و برهمه طایفه‌های ماد فرمانروایی کرد و پارس‌های انشان نیز پیرو او شدند.

فَروَرتیش (حدود ۷۰۵ پ.م.) پسر دیاکو، دومین شاه ماد بود.وی مانند پدرش، با دولت آشور آغاز به جنگ کرد ولی شکست خورد و به دست پادشاه آشور آشوربنی‌پال، کشته شد. نام فرورتیش تلفظ دیگری از نام فرهاد است.

خشتریته پس از مرگ پدرش فرورتیش شاه ماد شد و از مهمترین اقدامات وی بازپس گیری سرزمینهای اشغال شده توسط آشور و شکست آنها بوده است. این اتفاق در سال ۶۷۳ قبل از میلاد افتاد. خشتریه در سال ۶۲۵ پیش از میلاد درگذشت.

هوخشتر از پادشاهان معروف سلسله ایرانی ماد و پسر خشتریته بوده است. هرودت نام این پادشاه را کرآکساریا کیاکسار نوشته ولی از کتیبه بیستون داریوش بزرگ معلوم میشود که نامش هوخشتر بوده است. وی از پادشاهان باسیاست بود و چون به پادشاهی رسید دانست که باید بیدرنگ اصلاحاتی در کشور ایران کند. ابتدا قشون را با توجه به تجربه تلخ پدرش در نبرد آسور‚ اصلاح و منظم کرد. پیاده و سواره قشون خود را مسلح ساخت و سرانجام آسور راشکست داد و نینوا پایتخت آسور را گرفت. اما مقارن همان پیشرویهای سپاه ماد‚ سکاها به آسیای غربی حمله کردند و به ناچار پادشاه ماد از محاصره نینوا دست برداشت و در نزدیکی دریاچه ارومیه با سکاها روبرو شد. ماجرای سکاها و ماندن آنها در ایران حدود ۲۸ سال به طول انجامید و پس از پایان آن پادشاه ماد موفق شد در حدودسال ۶۰۸ تا ۶۰۵ ق. م. نینوا را تسخیر و آن را با همه شکوه وعظمتش ویران کند. پس از سقوط آسور‚ بابل و ماد سرزمینهای آسیای غربی را میان خود تقسیم کردند. گروهی از سکاها که در دربار ماد مانده بودند اختلافی با هوخشتره پیدا کردند و بنزد پادشاه لیدیه رفتند و چون شاه ماد آنها را خواست‚ دولت لیدیه بازنداد. همین امرسبب جنگ با لیدیه شد و سرانجام با میانجیگری بخت النصر و پادشاه کلیکیه صلح برقرار شد و رود هالیس سرحد دو کشور گردید. هوخشتر از پادشاهان باتدبیر و ارزنده تاریخ ایران و از قائدین مواقع مهم بوده است.

تلفظ یونانی آن ایشتوویگو می‌باشد. نام آخرین پادشاه مادی. اسم این پادشاه را هرودت آستیاگس نوشته و کتزیاس آنرا آستیکاس نوشته است. راجع به اسامی پادشاهان ماد هشت جدول نوشته بدست آمده ‚ پنج جلد از هرودوت و سه جلد از کتزیاس. در سه جدول ازهشت جدول مذکور اسم این شاه اژدهاک نوشته شده. نبونید پادشاه بابل اسم او را ایختوویکو نویسنده و محققا معلوم نیست که آستیاگس ‚ آستیگاس و نیز ایخ توویکو مصحف چه اسمی است‚ ظن قوی این است که مصحف اژدهاک میباشد‚ زیرا مار آپاسکاتینا مورخ ارمنستان هم اسم او را چنانکه بیاید اشداهاک نوشته‚ که همان اژدهاک است. بهرحال او پسر هووخشتر بود و مدت سلطنتش موافق روایات هرودوت از ۵۸۴ تا ۵۵۰ ق. م. در زمان او دولت مادمنقرض شد

اشتیاگ پدربزرگ مادری کوروش بزرگ (پدر ماندانا) بود.