خواجه شمس الدین محمد شیرازی (حافظ)

خواجه شمس الدین محمد شیرازی شاعر و حافظ قرآن، متخلص به حافظ و معروف به لسان الغیب بزرگترین شاعرغزلسرای ایران می‌باشد. حافظ در او ایل قرن هشتم ه. ق. حدود سال ۷۲۷ ه. ق در شیراز دیده به جهان گشود. پدرش بهاءالدین بازرگان و مادرش اهل کازرون بود. پس از مرگ پدر، شمس الدین نزد مادرش ماند و در سنین نوجوانی به شغل نانوایی پرداخت. در همین دوران به کسب علم و دانش علاقه مند شد و به درس و مدرسه پرداخت. وی مجلس‌های درس عالمان و ادیبان زمان را در شیراز درک کرد و به تتبع و تفحص و تحقیق در کتاب‌های مهم دینی و ادبی پرداخت.

حافظ همچنانکه از تخلص او بر می‌آید قرآن را از حفظ داشت و به چهارده شکل (قرائت هفتگانه) می‌خواند. حافظ مردی بود ادیب. عالم به علوم ادبی و شرعی و آگاه از دقایق حکمی و حقایق عرفانی. استعداد خارق العاده او در تلفیق مضامین و آوردن صنایع گوناگون بیانی در غزل او را سرآمد شاعران زمان خویش و حتی تمامی شاعران زبان فارسی کرده است. حافظ چندین قصیده عالی و چند منظومه کوتاه محکم و تعدادی قطعات و رباعیات نیز سروده است.

اما شهرتش بیشتر در غزل سرایی است و معمولأ غزلیات او را کمال این نوع سخن و از هر حیث اوج غزل فارسی می‌شمارند و به ویژه استادی او در سرودن غزل‌های عارفانه به پایه ای رسیده که تاکنون کسی به مقام او نرسیده است اشعار حافظ شیرازی با الهام از تعالیم ناب اسلامی و مفاهیم گرانقدر قرآنی سروده شده است و همگی این اشعار حاوی کنایات و استعارات زیبا و بی نظیر است.

از نکات قابل توجه درباره دیوان حافظ، رواج ´´فال گرفتن´´ از آن است که سنتی تازه نیست و از دیر باز در میان آشنایان شعر او متداول بوده است و چون در هر غزلی از دیوان حافظ می توان به هر تاویل و توجیه، بیتی را حسب حال فال گیرنده یافت. حافظ به سفر علاقه ای نداشت و چون دلبستگی خاصی به شیر از داشت تقریبا تا آخر عمر از شیر از خارج نشد و تنها یکبار به شهر یزد سفر کرد و همچنین به دعوت سلطان محمود دکنی راهی دکن شد ولی در جزیره هرمز گرفتار طوفان گرد ید و به همین دلیل سفر خود را آغاز نکرده به پایان برد و به شیر از بازگشت.

این شاعر پر آوازه ایران زمین در سال ۷۹۱ یا ۷۹۲ ه. ق دارفانی را وداع گفت.