در یزد

در خصوص اولین مسجد ساخته شده در ایران اطلاعات زیادی در دست نیست. اما به نظر می‌رسد که پس از گرویدن ایرانیان به اسلام مساجد بیشماری بنا شده که با گذشت زمان و در اثر عوامل مختلف از بین رفته اند و تنها می توان آثاری ناچیز از آنها در حفاریهای باستان شناسی یافت. قدیمی‌ترین مسجدی که امروزه پابرجاست و تا حدود زیادی نیز اصالت خود را حفظ کرده است مسجد جامع فهرج یزد می‌باشد. بنای این مسجد تمام از خشت و گل ساخته شده و تا به امروز با اصالتی بیش از ۱۴ قرن به همان سبک اولیه باقی مانده است.

ویژگی عمده معماری این مسجد پوشش طاق آن است که به سبک تیر گهواره ای پیش از اسلام ساخته شده است. تنها مناره مسجد که آن نیز از گل ساخته شده مربوط به دوره‌های بعدی است. نقشه مسجد از نوع شبستان ستون دار و عبارت از یک حیاط مرکزی با شبستان ستون دار جانب قبله و رواق‌هایی در طرفین صحن مرکزی است. تعداد ستونهای شبستان هشت عدد است که دارای گچبری و طاق‌های مربع شکل است که دارای دو راهرو در طرفین و در سمت شمال می‌باشد و این راهروها دارای چهار غرفه با طاق جناغی است که به یکدیگر راه دارند.